Generaal
Maczek Museum
2004
Door op een van de onderstaande links te klikken kunt u de persberichten van het
bovenstaand jaar nog eens inzien.
Poolse tank niet tijdig klaar (15 april)
Bevrijding staat centraal in museum
(14 september)
Viering Baarle 60 jaar bevrijd (28
september)
Laatste loodjes voor gerestaureerde tank (14 oktober)
Lintjes voor tweede generatie
Polen (27 oktober)
Fietsen door bezet en bevrijd Breda
(29 oktober)
Bevrijding herdacht, niet gevierd (02 november)
Door Leo Nierse
Donderdag 15 april 2004 - BREDA- De monumentale Duitse Panther D-tank is op 4 mei niet terug op zijn vertrouwde plek in het Wilhelminapark. De restauratie blijkt veel omvangrijker dan voorzien.
Het kan tot diep in de zomer duren voordat het oorlogsmonument wordt teruggeplaatst. Een woordvoerder van de gemeente heeft dat gisteren bevestigd. Het van eind 1943 daterende oorlogstuig - dat de Poolse bevrijders van Breda in 1945 aan de stad cadeau deden - ligt momenteel nog in duizend gedemonteerde stukken in de loods van zandstraalbedrijf Visker in de Krogten. Daar is het niet bijster adequaat onderhouden monument op 17 december naartoe vervoerd. Tijdens de demontage van het interieur ontdekten de restaurateurs dat de tank veel zwaarder gehavend was, dan aan de buitenkant viel af te zien. Het pantserstaal bleek niet opgewassen tegen de eroderende kracht van het hemelwater, dat gedurende 58 jaar langs de geschutskoepel naar binnen sijpelde. Restauratie-adviseur G. Zonneveld van aannemer Ton Visker vertelt ‘twintig emmers roest eruit gehaald’ te hebben. „De pantserplaten achter de geschutskoepel, bijvoorbeeld, zijn grotendeels weggerot. Wat ervan resteert, is flinterdun.“
Roestkorst
Ook het onderstel - dat sinds 1951 onbeschermd in de aarde heeft gestaan -
is zwaar aangetast. Tussen wielen en rupsbanden is een dikke roestkorst
gegroeid. Om herhaling daarvan te voorkomen, zal de tank op een (nieuw) voetstuk
moeten worden teruggeplaatst. Het is intussen duidelijk dat de Panther D -
waarvan er nog maar drie op de hele wereld te vinden zijn - onmogelijk
gerestaureerd kan worden voor de aanvankelijk daarvoor uitgetrokken 60.000. Dat
bedrag dekte het zandstralen en overschilderen, enige interieurmontage en twee
maal transport). Officieuze bronnen weten te melden dat de kosten een slordige
20.000 hoger gaan uitpakken. Verantwoordelijk gemeenteambtenaar R. Karstens wil
de onvermijdelijke budgetoverschrijding echter met geen enkel woord toelichten.
Niet rijden
De Bredase Panther D weer rijdend krijgen, is nooit de bedoeling geweest van
de gemeentelijke restauratieplannen. Sinds de tank in oktober 1945 door de Polen
per dieplader naar Breda werd gebracht, heeft het 43 ton zware gevaarte
stilgestaan. Nog afgezien van de gehavende rupsbanden, zou de Bredase tank
überhaupt niet meer kunnen rijden. Het motorblok en tal van onderdelen zijn de
afgelopen maanden verwijderd en worden niet teruggeplaatst.
Over de ‘bouwgeschiedenis’ van de Duitse Panthertanks heeft de plaatselijke
afdeling van het Centrum voor Oorlogsdocumentatie 1940-’45 een kleine expositie
ingericht in de Centrale Bibliotheek (Molenstraat 6, Breda). Deze is tot 1 mei
dagelijks tijdens winkeluren gratis te bezichtigen. De volgende twee maanden is
zij te zien in het Gen. Maczekmuseum (De La Reyweg 95).
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Van onze verslaggeefster
Bevrijding staat centraal in museum
Dinsdag 14 september 2004 - BREDA- Het Generaal Maczekmuseum in Breda opent op 19 september zijn deuren weer. De komende maanden staan in het teken van de 60-jarige bevrijding van onze regio.
In het museum komt de bevrijdingsgeschiedenis uitgebreid aan bod. Het Generaal
Maczek Museum toont een omvangrijke collectie historisch materiaal over de
Eerste Poolse Pantserdivisie en het leven van Generaal Maczek. Op de
tentoontstelling zijn een groot aantal foto’s van de bevrijding te zien. Het
museum is zondag geopend van 14.00 tot 17.00 uur en is gevestigd op de Trip van
Zoutlandtkazerne. Omdat het museum zich op militair terrein bevindt, moeten
bezoekers zich legitimeren. De toegang is gratis. Het bestuur van het Generaal
Maczek Museum is nog op zoek naar voorwerpen en foto’s welke betrekking hebben
op de bezetting, het verzet en de bevrijding van Zuid-Nederland.
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Door Andre Moors
Viering Baarle 60 jaar bevrijd
Dinsdag 28 september 2004 - BAARLE-NASSAU/HERTOG - Van 1 tot 4 oktober zullen in Baarle diverse activiteiten in het kader van ‘Baarle 60 jaar bevrijd plaatsvinden. Het plaatselijke herdenkingscomité wil op gepaste wijze de gebeurtenissen van het einde van de Tweede Wereldoorlog herdenken en de herwonnen vrijheid van Baarle vieren.
De soldaten van de eerste Poolse pantserdivisie speelden een belangrijke rol bij de bevrijding. Het herdenkingscomité is dan ook bijzonder blij met het feit dat Poolse veteranen de activiteiten als eregasten zullen bijwonen. Volgens de comitéleden Frans Tuytelaars en John Bindels zullen tien oud-strijders uit Gdansk, in de oorlog lid van de toenmalige pantserdivisie, samen met de president van de veteranenassociatie van Poolse strijdkrachten in het Westen, Wladyslaw Dwojak, een bezoek brengen aan Baarle. Tevens reizen twee onderwijzeressen en vier leerlingen van de generaal Maczekschool uit Gdansk mee naar Baarle.
De Poolse gasten arriveren op 1 oktober. Zij zijn ondergebracht in de Trip van
Zoudtlandtkazerne in Breda. Op 2 oktober wordt onder andere een bezoek gebracht
aan de begraafplaatsen in het Ginneken en aan de Ettensebaan in Breda.
Vrijdagmiddag om half drie uur zijn de gemeentebesturen van Baarle-Nassau en
Baarle-Hertog voor de Polen gastheer in het Belgische gemeentehuis. Op 3 oktober
vindt het hoogtepunt van de activiteiten plaats. Vanaf 10.00 uur worden ongeveer
150 genodigden (waaronder nabestaanden van gesneuvelde Polen die in Nederland of
België woonachtig zijn) ontvangen in zaal de Lindeboom. In de parochiekerk van
Baarle-Nassau vindt om 10.30 uur een herdenkingsviering plaats.
Na afloop van de viering vinden herdenkingen plaats bij het Poolse monument aan de Belgische kerk, bij het monument voor gefusilleerden van het verzet en bij het monument voor gesneuvelde Nederlandse militairen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Omstreeks 12.00 uur zal tijdens de herdenking bij het Poolse monument een ‘fly past’ plaatsvinden door enkele historische vliegtuigen. Het herdenkingscomité had heel graag basisschoolkinderen bij die herdenkingen betrokken. „Het overleg met de leerkrachten van de basisscholen heeft helaas niets opgeleverd. Volgens die leerkrachten zou de bevrijding zoveel jaren na dato niet meer leven. Het comité vindt die opstelling bijzonder jammer. Wij hopen daarom vurig dat heel veel Baarlenaren en inwoners van Zondereigen op 3 oktober zullen vlaggen. Ingenomen zijn we met de reacties en aanwezigheid van een groot aantal in België en Nederland wonende Poolse oud-strijders bij de herdenkingen. Aan ons zal het niet liggen om ze in het zonnetje te zetten“, aldus beide comitéleden.
Om 15.30 uur zullen de Poolse oud-strijders hun bevrijdingstocht
van 1944 opnieuw beleven. Zij zullen, gezeten in authentieke voertuigen uit de
Tweede Wereldoorlog, deze tocht maken vanuit Baarle via Merksplas, Zondereigen
weer terug naar Baarle. Bij het eindpunt, aan de Turnhoutseweg 17, zullen de
gasten en oud-strijders een bezoek brengen aan de tentoonstelling over de Eerste
Wereldoorlog, ‘Den Oorlog verklaard!’ Tot slot wordt op 4 oktober een bezoek
gebracht aan het Generaal Maczekmuseum in Breda. Na de lunchpauze zal omstreeks
13.00 uur afscheid worden genomen van de gasten uit Gdansk.
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Door Leo Nierse
Laatste loodjes voor gerestaureerde tank
Donderdag 14 oktober 2004 - BREDA - De Duitse Panther- tank uit het
Wilhelminapark keert op donderdag 28 oktober terug op zijn vaste plek bij de
hoek met de P. Windhausenweg. Het dan gerestaureerde oorlogsmonument is dan
klaar voor de bevrijdingsherdenking op de 30e.
Op het Bredase industrieterrein De Krogten wordt de inmiddels gerestaureerde
Duitse Panther-D-tank deze week in de originele camouflagekleuren gespoten.Foto
Johan van Gurp
Technisch gesproken is de tank, die Breda in 1945 van zijn Poolse bevrijders cadeau kreeg, al helemaal in orde. Deze week is restauratie-aannemer Ton Visker begonnen de Bredase ‘Panther D’ in de originele camouflagekleuren over te spuiten. Visker omschrijft die als: „een donkere zandkleur met groen eroverheen; de basiskleur waarmee de tank indertijd uit de fabriek kwam. Hij wordt daarmee iets donkerder dan hij de laatste jaren geweest is.“
Leeggehaald
De in juni 1943 in Mannheim gebouwde Panther-D-tank - een van de laatste
drie overgebleven exemplaren van het D-type in de gehele wereld - is de
afgelopen maanden compleet leeggehaald. Aangezien het voertuig in de visie van
de gemeente Breda nog slechts een ‘gedenkwaarde’ heeft en geen museumwaarde, zal
er nooit meer mee gereden worden. „Des te beter is de tank nu te conserveren“,
meent Visker. „Het is tenslotte de bedoeling dat-ie er weer minstens vijftig
jaar tegen kan.“
Het tankinterieur is helemaal afgestraald en van een kunststof coating voorzien.
Ook hebben de restaurateurs ventilatiegaten en een afwateringssysteem
aangebracht. De buitenkant is van alle scherpe delen ontdaan. En met het oog op
vandalisme is nu alles vastgelast wat ooit los te draaien was.
Geschutskoepel
Het door verwering flinterdun geworden achterdek is gereconstrueerd, het
loopwerk van de rupsbanden - inclusief de rubberen onderdelen - compleet
vernieuwd. De geschutskoepel is in Engeland gereviseerd. Het leeuwendeel van
deze restauratiewerkzaamheden is in september uitgevoerd en betaald door de
Engelse miljonair en voertuigenverzamelaar Kevin Wheatcroft.
Afgietsels
De Brit heeft zo’n 25.000 euro bovenop het € 51.500 grote gemeentelijke
restauratiebudget gelegd. Daarmee verwierf de vermogende verzamelaar zich het
voorrecht afgietels te mogen maken van het tankinterieur. De aan hem uitgeleende
stukken komen vóór 1 juni 2005 terug naar Breda, meldt gemeentelijk woordvoerder
Olaf Roks. De meeste onderdelen gaan vervolgens in bruikleen naar het Generaal
Maczekmuseum. Wheatcrofts gekochte aandeel in de restauratie heeft Breda meer
voordelen opgeleverd. Zo heeft hij de standaard-camouflagekleuren achterhaald
waarin de tank deze week gespoten wordt. Dat was belangrijk, omdat de precieze
receptuur van de verf in het laatste oorlogsjaar verloren ging. Visker: „Wij
hebben de tankkleuren dus moeten reconstrueren.“ De Bredase tankexpert Ger
Zonneveld heeft de tien maanden durende restauratie uitputtend gedocumenteerd.
Hij draagt die informatie binnenkort over aan de gemeente Breda.
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Van onze verslaggever
Lintjes voor tweede generatie Polen
Woensdag 27 oktober 2004 - BREDA - De Poolse bevrijders hebben allemaal al een
borst vol medailles, nu komt de volgende generatie Poolse Bredanaars eens aan de
beurt.
De Poolse ambassadeur J. Michalowski (m) met de vier Bredase
decorandi gistermiddag in de Trip van Zoudtlandtkazerne. Het gaat om vlnr Frans
Ruczynski, Edward Cuber, Ad Stopa en Krystyna Stopa-Konowrocka.
Foto Jan Stads
Het viel een van de aanwezigen wat speels uit de mond, gistermiddag in de Trip van Zoudtlandtkazerne. Maar tegelijkertijd was het de spijker op de kop. Drie Bredase zonen van Poolse oud-strijders plus de (Poolse) echtgenote van een van hen ontvingen er uit handen van de Poolse ambassadeur Jan Michalowski een onderscheiding wegens hun verdiensten voor de Poolse gemeenschap in Breda. Maar dat gebeurde wel onder het toeziend oog van veel zwaargedecoreerde veteranen, ofschoon ook de derde generatie niet helemaal ontbrak.
De vier Bredanaars kregen allen het Ridderkruis in de Orde van de Republiek Polen. Ed Cuber (Ulvenhout) als secretaris van de stichting Herdenkingen Ginneken ’44; Frans Ruczynski als voorzitter van het Generaal Maczekmuseum; Ad Stopa als oprichter en (oud)-voorzitter van de Bredase culturele vereniging Polonia, de vereniging Eerste Poolse Pantserdivisie Nederland en het Pools Olympisch Comité Nederlands; en diens echtgenote Krystyna Stopa-Konowrocka. Mevrouw Stopa heeft zich de afgelopen vijftien jaar ingezet voor veel Poolse organisaties in Breda, waaronder het ‘Poolse schooltje’.
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Door Leo Nierse
Fietsen door bezet en bevrijd Breda
Vrijdag 29 oktober 2004 - BREDA - Het Generaal Maczekmuseum en het Comité Breda
60 jaar bevrijd hebben gisteren een opmerkelijke fietsroute uitgebracht. Fietsen
in vrijheid is een veertig pagina's tellend boekwerkje waarin recreatie en
stadshistorie innig samengaan.
Plaquette in de stationshal voor een in Dordrecht gesneuvelde Bredase
soldaat.Foto Jan Roovers
Aan de hand van een 77 kilometer lange fietsroute door Breda en de omliggende
dorpen, geven de samenstellers een overzicht van hun stad en toenmalige
randgemeenten tijdens de oorlogsjaren 1940-’45. Hun verhaal én route
beginnen bij de evacuatie van de Bredase bevolking in de meidagen van 1940 en
gaan door tot begin 1945. Dan is Breda weliswaar al bevrijd, maar in de nasleep
van de oorlog valt nog het nodige voor.
De verhalende tocht staat stil bij plaatsen van bombardementen, gesneuvelde cq.
gefusilleerde strijders (Piet Avontuur, Paul Windhausen), stukgeschoten en
herbouwde panden; voert van synagoge tot Ortskommandantur, langs
onderduikadressen en erevelden, volgt de aanvalsroute van de Poolse bevrijders
en attendeert op musea met oorlogscollecties. Hier en daar zijn er
geschiedkundige ‘uitlopers’ tot in jaren vijftig.
Want pas geruime tijd na de oorlog, verrezen de meeste monumenten en andere gedenktekens, zoals Hein Koremans standbeeld De Vlucht (eigenlijk: Moeder en kind; 1955) en de door Fons Siebers ontworpen Poolse kapel langs de Wilhelminasingel (1954). Samensteller Frans Ruczynski, voorzitter van het Maczekmuseum, heeft zich voor Fietsen in vrijheid gebaseerd op de gelijknamige route die de Bredase cultuurhistoricus Eric Dolné ter gelegenheid van de 50-jarige bevrijdingsherdenking in 1994 schreef. Ruczynski heeft die tekst evenals de oorspronkelijke stadsroute uitgebreid. Door de gemeentelijke herindeling van 1997 zijn immers veel voormalige dorpen in stadswijken veranderd.
Aan de stadsroute (32 km) zijn nu als het ware ‘lussen’ gehangen naar Prinsenbeek (11 km), Teteringen (6 km) en Ulvenhout/Bavel (13 km). De ‘lus’ naar Rijsbergen en de Vloeiweide telt zo’n vijftien kilometer. Jan Roovers heeft de (vele) tekst van foto’s voorzien en de vormgeving voor zijn rekening genomen. Zijn foto’s brengen de huidige situatie van een aantal routestops cq. gedenkplaatsen in beeld. De eigentijdse foto’s zijn aangeleverd door het Stadsarchief. Veel van de inhoud mag bij Bredanaars als bekend worden verondersteld, maar in ‘Fietsen in vrijheid’ staat het overzichtelijk bij elkaar, terwijl er tal van onbekendere, zoniet bijna vergeten feiten in worden vermeld. Al met al een boekje dat als naslagwerk kan dienen, waarmee menigeen zijn parate kennis kan uitbreiden en half in zijn geheugen weggezakte weetjes opfrissen.
Overigens claimen de samenstellers geen volledigheid. Zelf zeggen zij ‘slechts een greep uit belangrijke plaatsen’ te hebben gedaan. Hun keuze is daarbij natuurlijk vooral bepaald door het karakter (fietsroute) van de uitgave. Sommige plekken liggen nu eenmaal te ver bij de route vandaan. Andere locaties zijn door zestig jaar stads- en verkeersontwikkeling faliekant onherkenbaar geworden. Als drukwerk is ‘Fietsen in vrijheid’ een vrij sobere uitgave geworden. De samenstellers wilden de route vóór het aanstaande bevrijdingsweekeinde beschikbaar kunnen stellen. Het Generaal Maczekmuseum wil de verhalende fietsroute mettertijd in een wat luxere editie uitbrengen. Mogelijk is ook de tekst dan verder aangevuld.
‘Fietsen in vrijheid’ is voor €3,95 te verkrijgen bij de beide VVV-kantoren (Willemstraat,
Grote Markt) en het Generaal Maczekmuseum (Trip van Zoudtlandtkazerne, ingang De
la Reyweg).
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
Van onze verslaggever
Bevrijding herdacht, niet gevierd
Dinsdag 2 november 2004 - ZEVENBERGEN - Op verschillende plaatsen wordt komend weekeinde de bevrijding van zestig jaar geleden herdacht. De foto's die tijdens exposities worden getoond, laten de sporen zien die de oorlog in die tijd heeft achtergelaten. Daarom wordt de bevrijding veel meer herdacht dan gevierd. Opvallend is dat in Zevenbergen de bevrijding niet officieel wordt herdacht.
Zevenbergschen Hoek
In de kerk van H. Bartholomeus begint zondag om 10.00 uur een gebedsdienst
met het gemengd koor. Hier worden de Hoekse oorlogsslachtoffers herdacht: de
vijf Franse soldaten die sneuvelden bij het bombardement rond het huidige Plein
1940, de vijf spoormensen die vielen in de omgeving van het station Lage Zwaluwe
en de 23 Hoekenaren die tijdens de oorlog door geweld om het leven kwamen. Na de
dienst van 10.00 uur worden bloemen gelegd bij het monument in het Martinuspark.
In de kerk begint om 11.30 uur een bevrijdingsconcert met de fanfare OKK,
gemengd koor Sint Cecilia, gemengd koor Cantzoni en kinderkoor de Hoekse
rakkertjes. Tijdens het concert wordt de muziek - waaronder enkele nummers van
Vera Lynn - afgewisseld met korte verhalen en herinneringen. Ook worden beelden
en ander materiaal getoond van onder andere het Generaal Maczekmuseum in Breda
en het Hoekse oorlogsmuseum.
Klundert
Op de datum waarop Klundert is bevrijd - 4 november - wordt in de
bibliotheek van Klundert een expositie geopend.
Donderdag doet wethouder Cors Punt deze officiële handeling om 19.30 uur. De
expositie omvat vooral veel fotomateriaal. Centraal staat een drieluik met
beeldmateriaal van Klundert voor 1940, na 1945 en nu.
In Klundert zijn 78 slachtoffers gevallen. Het stadje bleef ook na 4 november
1940 bestookt door de Duitsers, vanuit de overkant van het Hollandsch Diep in
Strijen.
Donderdag begint om 20.00 uur een verhalenavond met bijdragen van Bep Rosing,
Hein van Drimmelen en Wim Hommel. In Klundert hangen zes borden met foto’s van
de puinhoop in Klundert na de oorlog. De tentoonstelling is te bezichtigen
tijdens de openingstijden van de bibliotheek, tot en met zaterdag 13 november.
Fijnaart en Heijningen
Wethouder Ada Grootenboer opent vrijdag om 10.00 uur in de Kennedyschool de
tentoonstelling over de bevrijding van Fijnaart en Heijningen. De kinderen van
de basisscholen in Fijnaart, Heijningen en Zwingelspaan bezoeken deze expositie
donderdag en vrijdag. Van 15.15 tot 21.00 uur tot is de tentoonstelling deze
dagen te zien voor belangstellenden.
Zaterdag zijn de openingstijden van 10.00 tot 18.00 uur
Noordhoek
Zaterdag wordt in Noordhoek om 19.00 uur een Heilige Mis opgedragen aan de
Noordhoekse oorlogsslachtoffers. Na de mis worden bloemen gelegd bij de
gedenksteen. Ook Noordhoek is op 4 november bevrijd. In de oude school is een
tentoonstelling ingericht die te bezichtigen is op vrijdag van 15.00 tot 22.00
uur, zaterdag van 10.00 tot 22.00 uur en zondag van 10.00 tot 22.00 uur. De
expositie bevat veel foto’s en bijna doorlopend wordt er een film gedraaid van
10 jaar geleden waarop ook mensen staan die inmiddels zijn overleden.
Moerdijk
De bevrijding van het dorp Moerdijk wordt zaterdag herdacht. Om 10.15 uur
vertrekt de stoet met bewoners van de Ankerkuil naar de Klokkenstoel aan de
Steenweg. De fanfare Hollandsch Diepklanken en de zeecadetten lopen voorop. Bij
het oorlogsmonument wordt de vlag gehesen, een minuut stilte gehouden, gedichten
en verhalen verteld en bloemen gelegd.
Zaterdagmiddag is er voor de kinderen een activiteitenprogramma met knutselen in
de Ankerkuil. In gebouw de Sprange heeft de heemkundekring een expositie lopen
van de bevrijding. Deze is zaterdag te zien van 13.30 tot 17.00 uur. Maandag is De Sprange ook ’s ochtends open van 9.00 tot 12.00 uur. De
expositie is te zien tot 15 november. De Moerdijkers worden opgeroepen om
zaterdag allemaal de vlag uit te hangen.
top Het auteursrecht van dit artikel berust bij Wegener NV
12-03-2010 ◊ LAST UPDATE