Generaal Maczek Museum 
                                                              2010

Door op een van de onderstaande links te klikken kunt u de persberichten van het
bovenstaand jaar nog eens inzien.

Bibliotheek Generaal Maczek Museum in Breda
De vlucht van Breda 1940

 

31-03-2010

Een jaar onderzoek naar Vlucht 12 mei 1940 door Peter Haagh toont nieuw inzichten!

‘ Vluchtleiders hadden contact met Duitsers om een geregelde aftocht te organiseren’

“Vluchtleiders hadden contact met Duitsers om een geregelde aftocht te organiseren”, stelt Peter Haagh, historicus. Hij deed een jaar lang onderzoek naar De Vlucht, een lange speurtocht langs archieven en zij die vluchtten. Het mondt uit in een unieke expositie in het Generaal Maczekmuseum zondag 23 mei a.s. vanaf ongeveer 13.00 uur.

De klokken van de grote Kerk beierden langdurig. Het is op 12 mei om 10. 00 uur in de ochtend. Het nergens gedocumenteerde signaal klinkt vanaf de Grote Kerk, een boodschap voor elke Bredanaar omdat de stad door de Fransen zal worden verdedigd op de Duitsers en er een oorlogsstrijd dreigt met geschut en bommen over en weer. De Bredanaars mòeten hun stad verlaten omdat er een tweede Dixmuide dreigt, een herhaling van het drama daar. Een van de Franse officieren van de generale staf, die zaterdagavond 11 mei in Breda is, deelt Van Slobbe mee, dat ten zuiden van de mark een sterke linie zal worden

opgeworpen: “Nous ferons une ligne du Mark. Ik est possible que Breda sera une deuzième Dixmude”.

“Op het huidige terrein van Bouvigne is inderdaad militair werktuig gestationeerd geweest; wij zijn gaan kijken; de sporen van zwaar geschut zijn duidelijk zichtbaar in de grond”, meldt het dagboek van de Bredanaar Rien van Gurp. Maar al gauw beginnen Fransen aan de aftocht. En de Bredanaars zuigen hen onbedoeld in hun Vlucht mee, waardoor de Vlucht een strategisch karakter krijgt en desastreuze gevolgen heeft vanuit de lucht en ook nog eens op tot resultaat heeft dat onze stadgenoten tussen het Franse en Duitse front worden ingeklemd.

“Missie om te verbeelden”

“Zondag 23 mei is voor de tentoonstelling gekozen omdat het dan Pinksteren is”, aldus de historicus die, als het even kan, geen detail over het hoofd ziet. Peter Haagh is niet zomaar een Bredanaar. Hij heeft de missie niet alleen te exposeren maar “om te verbeelden”. Meer dan wie ook haalt hij documenten boven tafel. Hij duikt in de historie èn volledig. Dat was al te zien tijdens de expositie over burgerslachtoffers in Breda tijdens 1940-1945, opgezet met Ed Cuber en de medewerkers van het Generaal Maczekmuseum over de burgerslachtoffers in Breda tijdens 1940-1945, waarbij een tableau met namen werd onthuld dat honderden belangstellenden trok en langs de digitale weg over heel de wereld gaat.

De Vlucht; 12 mei 1940

Klokkengelui, altijd zo sprankelend en vreugdevol in de christelijke harten van de Bredanaars. Maar hoe is dat dit keer? De Duitsers, die ons op 10 mei 1940 de oorlog hebben verklaard komen eraan. Op de bakfiets en met handkar verlaten 50.000 Bredanaars, gepakt en gezakt, met een inktzwarte schaduw over hun blijmoedige Pinksterhart, een van de grote kerkelijke liturgiefeesten, de stad. De wind rukte aan het dak in Jeruzalem - het was meer een geluid dat op wind leek - waaronder de apostelen bijeenzaten en op hun hoofden vertoonden zich tongen als vuur ter aankondiging van de komst van Jezus. Ter bevestiging van wat met Pasen was geschied. Maar niet één Bredanaar kon daar zijn gedachten bijhouden. Want er scheerde vliegtuigen over Breda. Moederdag 12 mei 1940 was helemaal niet feestelijk in Breda. Verschillende families, zo blijkt ons uit hun reacties op de komende herdenking, moeten naar Limburg; een enkeling naar Schiermonikkenoog. Daar wordt de Pinsterbloem gekozen; het mooiste meisje van het dorp. Niets daarvan! Het hart kent geen vreugde. Het is vervuld van angst en ellende. Lineke van Poppel (12) in de Eksterstraat, die de Vlucht zal overleven begrijpt niet dat ze met haar ouders het huis uitmoet. “Ik vind dat heel gemeen moeke”.

De familie van der Linden

Lijkt Breda niet te zijn uitgepraat over De vlucht 12 mei 1940?. Ik stel Peter Haagh de vraag. Hij zegt onomwonden: “Neen! Optisch bedrog!”. “Het is bijna niet mogelijk dat een dergelijke ramp zich door betrokkenen, kinderen en kleinkinderen uit het collectieve geheugen laat dringen”. Nog altijd leggen Bredanaars hun herinneringen vast. Frans van der Linden uit Breda schrijft aan een boek over De Vlucht.  Voor zover onze informatie strekt woonde zijn familie aan de Koningstraat 16. (Gerardus Majellawijk). Hij verloor vele familieleden door het bombardement op St. Niklaas. Frans maakt een gedreven indruk. “De gemeente St. Niklaas heb ik achter me staan. Ik word door hen geweldig geholpen”. Bij de Bredanaars zit nog altijd veel emotie en oud zeer. De stad Breda is door het ministerie destijds aantoonbaar niet aangewezen als evacuatiegemeente. Maar de oud militair/gouverneur B.W. Th.van Slobbe zet zijn plannen door. Hij wordt gemaand te stoppen maar luistert niet. Het onderbrengen van de Bredanaars in de omliggende gemeente is een eerste verkenning door zijn ambtenaren. Maar vrij kort hierop komt hij al op de proppen met zijn plan om de stad te evacueren. Zijn idee kan gestalte krijgen vanwege rijpende gedachten door angst voor zijn bewoners; in vertwijfeling; met de beste bedoelingen. Maar de geschiedenis heeft een voorgeschiedenis. De fanatische inval in Polen. Aan de hand daarvan had hij kunnen bedenken dat Breda voor de Duitsers een biezen matje moest zijn om snel te passeren..

Effen: drie slachtoffers!

De Vlucht, waaruit Peter Haagh verrassende nieuwe vondsten ter sprake brengt, laat zich in het kader van de stadsgeschiedenis zomaar niet stiefmoederlijk terzijde schuiven. Voor het eerst hoor ik dat op de twee vluchtroutes Breda-Achtmaal en Breda-Hoogstraten in Effen al de eerste slachtoffers zijn gevallen. Het is confronterend om te horen dat enkele kilometers buiten de bebouwde kom van Breda P.A. van Oirschot (17 jaar), H.A. Pellis (18 jaar) en A.A. Pellis (8 jaar) door een granaatscherf en onbekende oorzaak de dood vinden. Welk mensenkind schuilt achter hun naam? Wie zijn zij. En wie kan wat meer over hen vertellen? Geef hen méér dan een naam. Schrijf: redactie@vorsselmans.nl  Hoewel het dodental op de route Zundert-Achtmaal zich beperkt tot enkele tientallen sterven in Zundert alweer een man en twee vrouwen op leeftijd. Misschien een oma, een opa, grootvader van kleinkinderen? Het zijn: F.J. Stulemeijer (64) door een buikwond; mevrouw M.A. Kroese door een beroerte en mevrouw H.M.A. van Baarle (89), oorzaak onbekend. Is het geweld en de spanning haar teveel geworden op hoge leeftijd? Door een luchtaanval en beschieting vinden de dood: P. Groenveld (4 jaar), W.F.H. Hamilton (4 jaar), M.E. Holleboom (4 jaar), B.P. Nouws (6 jaar) en een meisje van slechts één jaar: A. Siedenberg. Ik noem hun naam waarmee het totaal de som is van een offer, zinloos. Helaas het is zo. Maar met hun naam worden zij op het schild van de moed geheven de weg te gaan die nu eenmaal geen andere keus liet. Misschien is hun offer ook niet volstrekt zinloos. Schaamden de Duitsers zich niet voor die spookstadEn is misschien, dankzij de vluchtenden, de stad voor verder onheil gespaard gebleven? Geen onderzoeker en geschiedschrijver kan daar precies antwoord op geven. In oorlogstijd is het geweten niet geheel uitgeschakeld. Dat bewijst het Zyklon en de gas, die de Nazi’s moeten bedenken om hun beulen, die de shoja uitvoeren, niet in het gekkenhuis te laten belanden.

“Wacht op instructies”

De Vlucht is niet geheel ordeloos geweest. Er is getracht zaken vreedzaam te stroomlijnen. Dat is meteen ook de meest opvallende vondst die Peter Haagh heeft ontdekt. Tussen de vluchtleiders en het stadsbestuur èn tussen de Duitsers is er gecommuniceerd om het niet helemaal uit de hand te laten lopen. Enkele geschreven brieven die hem zijn geschonken door de familie van Mierlo en geschreven zijn door de heer Meeüs vormen het bewijs. Ik citeer: “Heer van Mierlo, stad ingenomen, alles intact, behalve Terheijdenstraat; discipline goed; bevolking kan nog niet komen vanwege berichten van Duitse zijde.

Waarschuw Zus dat ik hier moet blijven met van der Schruck. Waarschuw ook Van Slobbe en Asselbergs. Stuur politie vooruit en organiseer geregelde aftocht”. Meeüs. Peter Haagh: “De stad is oké. Uit de brief blijkt dat er wordt overlegd met de Duitsers. Een geregelde aftocht wordt nagestreefd”.  Zijn tweede brief schrijft de heer Meeüs aan de heer burgemeester van Zundert. “Wil onder alle omstandigheden UEdele Van Mierlo en hr. Asselbergs (van de route Hoogstraten) waarschuwen dat ik ben in Achtmaal bij veldwachter Donkers. En WACHT

(onderstreept!) op nadere instructies van burgemeester Van Slobbe.

Hier vertoeven circa 15.000 gestrande Bredanaars. Hier is bijna geen onderdak”. Meeüs.

Versnippering en waanzin

Hoe volslagen idioot die Vlucht zijn vervolg krijgt ligt op het pad van degenen die over Hoogstraten gaan. Zij trekken door naar Antwerpen. Velen hebben die tocht beschreven: Henri t’Sas (Storm over Brabant), de broer van pater van der Heydt svd (dagboek, opgenomen in de Bredanaars, Standbeeldje voor Stadgenoten), Betty Adank (ego document stadsarchief), Piet Buurmans, lezers van de Bode en laatst vanuit kinderogen, heel fijnzinnig, Liane Bredée. Naantje Joris, die allen verloor, behalve haar moeder, staat het dichtst bij mezelf. Het is van die dankbare, sterke vrouw, door haar een verhaal van monumentaal gehalte met als strekking: De Vlucht nooit te vergeten, ook 70 jaar na dato niet! Al die vluchtenden krijgen te horen dat Antwerpen wordt gebombardeerd. Door, langs Lier, naar St. Niklaas waar de ramp plaatsvindt. Peter Haagh: “Daarna vermengen zich met de Bredanaars Belgen en Fransen en wordt het een blinde trek, afgewisseld met bus en trein”. De meisje van Bouvigne kiezen als reisdoel: Lourdes en ze komen terecht  in Tressau, 50 km van de Middellandse zee. De Vlucht buigt af naar de kust. In Parijs is een slachtoffertje te betreuren van slechts een jaar oud.

In Maldegem vallen bij een bombardement de volgende slachtoffers: de heer H.W. Baast (23), de heer C.J. van Bavel (46), de heer P.J van Bavel (23) en C.J. van Bavel (22), een meisje van zeven jaar. Vader is met zoons en dochtertje op de vlucht gegaan. Slachtoffers zijn ook:

H.W van Baast (23), C.M. Meeuwesen (23), A.M. Putte-Verdaasdonk (52) en A. Schouten (27). Weet u iets meer van hen? Heeft u uw eigen Vluchtverhaal? Ondersteun deze expositie en schrijf naar de redactie van de Bredase Bode, postbus 22, 4880 AA in Zundert. Egodocumenten, dagboekjes en foto’s zijn van harte welkom: redactie@vorsselmans.nl Zonder kleerscheuren komt Verstraeten het verst. In Zuid-Afrika. Zie het boek Stadshelden. Peter Haagh zegt dat De Vlucht heeft geleid tot versnippering en waanzin. “Niet te geloven”.

Bibliotheek Generaal Maczek Museum in Breda

21-02-2010

In één van de gebouwen van de Trip van Zoudtlandtkazerne aan de De la Reijweg 95 te  Breda bevindt zich de bibliotheek van het Generaal Maczek Museum. In de loop van zijn bestaan heeft het museum door schenking en aankoop een groot aantal boeken, tijdschriften en documenten verworven, die betrekking hebben op de geschiedenis van het Nationaal-Socialisme en het Fascisme en de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.
Zeer belangrijk daarbij is het aandeel van de Poolse militairen in de bevrijding van West-Europa, in het bijzonder van de 1e  Poolse Pantserdivisie van generaal Maczek in de bevrijding van West-Brabant en van de stad Breda. 
De meeste boeken en tijdschriften zijn in het lokaal van de bibliotheek beschikbaar voor studie en onderzoek. Dat is zowel mogelijk voor scholieren uit de bovenbouw van het Voortgezet Onderwijs en studenten uit het Hoger Beroeps- en Universitair Onderwijs als voor andere geïnteresseerden in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en het aandeel van de Poolselegeronderdelen, zowel land-, lucht-, als zeemacht, daarbij.    

De boeken, tijdschriften en documenten kunnen echter niet worden uitgeleend.

Voor het maken van een afspraak wende men zich tot één van de twee

medewerkers van de bibliotheek:         

                  Joop Bakker:               076 – 5227301 of
                  Ton Diepstraten:        0161 – 434002

De bibliotheek van het Generaal Maczek Museum is gevestigd op de Trip van Zoudtlandt kazerne te Breda, De la Reijweg 95, (gebouw Q). Legitimatie is verplicht.

Openingstijden van de bibliotheek: maandag en dinsdag van 9.00 tot 13.00 uur. Bekijk ook de website: www.maczekmuseum.nl

top

30-05-2010 ◊ LAST UPDATE

NAAR BOVEN TERUG