Bredase Polen herdenken met feest en gebed

BREDA - Ellen de Kleine heeft het gevoel alsof ze zojuist een andere wereld is binnengestapt.

Onwennig kijkt ze om zich heen. "Het lijkt wel het decor van een film."

Ze is zaterdagavond meegekomen met haar collega Leon Stolarz, zodat ze kennis kan maken met een deel van zijn achtergrond. Zelf zoon van een van de soldaten die in 1944 Breda bevrijdden van de Duitsers, is hij hier duidelijk meer in zijn element dan zij.

Binnen in de zaal van gemeenschapshuis Vianden in het Ginneken is het feest dan al in volle gang. De Bredase Culturele Vereniging Polonia viert er de bevrijding.

De ruim tweehonderd gasten, voor het grootste deel Polen, zitten aan lange tafels. Vooraan in de zaal, op een hoog podium, staat eenmansband Piotr Martyka. De volledig in het wit gestoken Antwerpse artiest wisselt achter zijn keyboard non-stop Poolse popliedjes af met nummers als Buena Sera van Louis Prima en New York, New York van Frank Sinatra. Hij valt kennelijk in de smaak, want al bij een van zijn eerste nummers wordt er door een aantal mensen gedanst.

"Zo zijn Polen", stelt Polonia-voorzitter Ria Marijnissen. "Die kijken niet zoals Nederlanders eerst de kat uit de boom." De Brabantse verloor haar hart aan Polen toen haar baas, een trekhakenfabrikant uit Made, zeventien jaar geleden een aantal Poolse werknemers aantrok. Marijnissen raakte met hen bevriend, leerde Pools en reist nu een paar keer per jaar naar haar vakantiehuis in het uiterste oosten van het land.

"De meesten hier hebben een connectie met de bevrijding. Er zijn kinderen van soldaten en nog een paar oud-strijders. Maar er komen ook Polen die hier als arbeidsimmigrant in Nederland zijn."

Alfons Raichert is een van die paar oud-soldaten die nog in staat zijn om naar dit feest te komen. Na de bevrijding van Breda raakte hij bij Sprang-Capelle gewond en werd overgebracht naar Engeland. Een paar jaar later keerde hij terug en werd verliefd op een Bredase, met wie hij twee kinderen kreeg.

De eerste jaren in Nederland waren niet makkelijk. "Je denkt, we hebben voor hen gevochten, dus je hebt hier vrienden. Maar dat viel tegen."

Het is een klacht die ook Leon Stolarz van zijn inmiddels overleden vader vaak heeft gehoord. "Hij had het gymnasium afgemaakt, maar hier kon hij niks en kreeg hij nauwelijks steun. Dat heeft hij zijn hele leven met zich meegedragen."

Hoewel Stolarz ieder jaar naar het feest komt, hebben de jongere generaties Poolse Nederlanders volgens hem een moeizame verhouding met het Poolse cultuurgoed in Nederland. "De oude garde weigerde de sociale verbanden zoals het verenigingsleven, over te dragen aan de jongeren. Velen van hen hebben daardoor hun interesse verloren en zullen niet snel naar zo'n feest komen."

Voor André Skibinski is dit inderdaad niet het soort feest waar hij het liefst naartoe gaat. Hij groeide op in Warschau en kwam 25 jaar geleden als politiek vluchteling naar Nederland. "Natuurlijk, het is leuk. Er wordt wodka gedronken, en we eten met z'n allen bigos. Maar wat je hier ziet, is niet het echte Polen. Het is ook niet representatief voor de Poolse gemeenschap in Nederland. Het is een relict, een emigranten-folklore die je moet plaatsen in de jaren vijftig. Polen is tot de moderne tijd toegetreden, maar dat zie je hier niet."

Ook de twee Bredase erevelden waar de Poolse soldaten zijn begraven, zijn een bron van worsteling tussen het verleden en de moderne tijd, vertelt Jan Roovers van Polonia. "Sommigen zouden graag zien dat alle Poolse soldaten bij elkaar komen te liggen op één veld. Het zou de begraafplaats meer status en aanzien geven en het levert ook veel praktische voordelen op. Maar de kwestie ligt enorm gevoelig, dus zover is het nog lang niet."

De discussies en meningsverschillen zijn volgens Stolarz uiteindelijk toch weer terug te voeren op de Poolse volksaard: "Polen zijn eigenwijs, er is altijd strijd. Zet twee Polen in één kamer en je hebt drie meningen."