Generaal
Maczek Museum
Een postume onderscheiding voor generaal Sosabowski
Volgend op de behandeling van de defensiebegroting voor 2005 heeft de
Tweede
Kamer de motie Van Baalen/Timmermans inzake een postume onderscheiding
vande Poolse generaal-majoor Sosabowski aangenomen (29800X,nr.39). Vervolgensheb ik het kapittel der Militair Willemsorde verzocht een advies uit te
brengen.
In de adviesaanvraag heb ik tevens gevraagd aandacht te besteden aan de
mogelijke onderscheiding van de 1e Zelfstandige Poolse Parachutistenbrigade,
waarvan generaal-majoor Sosabowski commandant was tijdens de operatie
Market
Garden in september 1944.
Op 30 maart 2005 heb ik u gemeld (29800X,nr.61) dat de beantwoording van de
adviesaanvraag een
grote mate van zorgvuldigheid vereist. De voorzitter van het
Kapittel had laten weten het noodzakelijk
te achten aanvullend onderzoek
in Groot-Brittannië te doen. In verband daarmee heb ik aan gegeven
het advies
van het Kapittel voor 1 september 2005 te verwachten. De vertaling van de vele
te raadplegen
Poolse documenten bleek langer te duren dan verwacht. Op 23
augustus jl. heb ik u daarover geïnformeerd (29800X nr.116).
Op 17 november jl.
heeft de voorzitter van het Kapittel advies uitgebracht. Het onderzoek heeft
zich uitgestrekt tot wetenschappelijk verantwoorde historische publicaties en de
archieven en collecties van het Airbornemuseum (Oosterbeek), van het
Nationaal
Archief (Den Haag), van het Nederlandse Instituut voor
Oorlogsdocumentatie (Amsterdam), van Stichting Wojtec (Boxtel),
van de Corporate
Memory and Analyses Branch van het Britse ministerie van Defensie (Londen), van
het Britse National Archives
(Londen) en van het Polish Institute and Sirkorski
Museum (Londen). Verder hebben interviews plaats gevonden.
Bij de oordeelsvorming is rekening gehouden met het gegeven dat de Poolse parachutistenbrigade onvoldoende getraind was en weinig gevechtservaring had. Vastgesteld is dat als gevolg van problemen met het luchttransport de brigade niet op volle sterkte en later dan gepland in het operatiegebied kwam met een opdracht die onder uiterst moeilijke omstandigheden en zonder de vereiste vuursteun moest worden uitgevoerd. Met vasthoudendheid en moed is getracht de opdracht uit te voeren. Een groep van circa 200 militairen is er onder zwaar vijandelijk vuur in geslaagd de Neder-Rijn over te steken en vervolgens op de noordelijke oever deel te nemen aan de gevechten.
In 1946 zijn 22 Poolse militairen van de 1e Poolse Pantserdivisie voor hun aandeel van de bevrijding van Zuid-Nederland onderscheiden, van wie 17 met de dapperheidonderscheiding. Een regeringsvoornemen uit 1946 om tevens dapperheidonderscheidingen te verlenen aan Poolse militairen van de 1e Zelfstandige Poolse Parachutistenbrigade -waarvan Sosabowski de commandant was- is om niet meer te achterhalen redenen niet geëffectueerd. Uit het advies van het Kapittel blijkt dat het niet meer mogelijk is de moedige daden van individuele militairen onomstotelijk vast te stellen. Wel is volgens het Kapittel aangetoond dat het optreden van de parachutistenbrigade als geheel toekenning van de Militaire Willemsorde rechtvaardigt. Het niet tot uitvoering gebrachte voornemen uit 1946 kan alsnog worden gerealiseerd door de Parachutistenbrigade of de eenheid die de tradities daarvan voortzet collectief onderscheiden.
Het alsnog uitvoeren van het voornemen uit 1946 past binnen het besluit van de ministerraad van 9 juli 1951 om na 1 juli 1952 ingediende voorstellen voor toekenning van een dapperheidonderscheiding voor daden verricht in de Tweede Wereldoorlog niet meer in behandeling te nemen.
Gelet op het advies van het Kapittel heb ik besloten Hare Majesteit de Koningin een voordracht te doen om aan de 1e Zelfstandige Poolse Parachutistenbrigade een Militaire Willemsorde toe te kennen wegens uitzonderlijke daden van moed, beleid en trouw verricht bij de vervulling van de haar opgedragen taken tijdens de operatie Market Garden. Alle Poolse militairen, de commandant en zijn manschappen, die bij Driel en Oosterbeek hebben gevochten, worden op deze wijze geëerd. Zij hebben door hun deelname aan de strijd tegen de Wehrmacht een wezenlijke bijdrage geleverd aan de uiteindelijke bevrijding van Nederland en daarmee de belangen van de Nederlandse Staat.
Het vasthoudend optreden van de brigade is in hoge mate te danken aan de doortastende en onverschrokken wijze waarop generaal -majoor Sosabowski het commando heeft gevoerd en persoonlijk aanwezig is geweest op kritieke plaatsen en momenten. In het advies van het Kapittel wordt geconcludeerd dat niet voldoende bewezen kan worden dat het hier uitstekende daden van moed, beleid en trouw betreft in de zin van de Wet op de Militaire Willemsorde aan de generaal-majoor Sosabowski persoonlijk is derhalve niet mogelijk.
Ik heb daarop de Commissie Dapperheidonderscheidingen van het ministerie van Defensie gevraagd te adviseren of generaal-majoor Sosabowski in aanmerking komt voor een andere Dapperheidonderscheiding. Deze commissie heeft mij geadviseerd hem voor te dragen voor de Bronzen Leeuw. Deze onderscheiding komt in de rangorde van Nederlandse onderscheidingen direct na de Militaire Willemsorde, aangezien het Verzetskruis, dat altijd na de Willemsorde kwam, niet meer wordt toegekend. De Bronzen Leeuw wordt gegeven aan hen die zich in de strijd tegenover de vijand door bijzondere moedige en beleidvolle daden hebben onderscheiden. Generaal-majoor R.Urquhart, commandant van de 1e Britse Airborne division die eveneens participeerde in operatie Market Garden, heeft reeds in 1946 deze onderscheiding ontvangen. Met genoegen volg ik het advies van de Commissie Dapperheidonderscheidingen en heb ik besloten aan Hare Majesteit de Koningin een voordracht te doen om aan de generaal-majoor Sosabowski postuum de Bronzen Leeuw toe te kennen.
Over de wijze van uitreiken van de Militaire Willemsorde en de Bronzen Leeuw zal de komende periode overleg volgen binnen de regering, met de Poolse autoriteiten en met familieleden van de generaal.
DE MINISTER VAN DEFENSIE
NOS journaal 2006 Netwerk 2005 (E0 tv reportage)
Bronzen Leeuw
Willemsorde
11-03-2010 ◊ LAST UPDATE
